Kunstmatige intelligentie (AI) is bezig aan een razendsnelle opmars. Toch speelt de echte uitdaging zich niet af in de technologie, maar in de organisatie. Uit onderzoek van InnerVoice blijkt dat medewerkers de voordelen van AI duidelijk zien.
Zes op de tien medewerkers ervaren dat AI hen helpt om sneller te werken en ruim de helft vindt dat het werk er beter van wordt. Tegelijkertijd voelt een derde van de medewerkers zich ondersteund door duidelijke richtlijnen vanuit de organisatie. Daarnaast ervaart slechts twee op de vijf voldoende ondersteuning bij het ontwikkelen van AI-vaardigheden. De conclusie is helder: de technologie ontwikkelt zich snel, maar veel organisaties zoeken nog naar de juiste aanpak.
Dat beeld herkent Sylvia Beintema, Als projectmanager AI en innovatie begeleidde zij binnen haar organisatie verschillende AI-projecten en zag zij van dichtbij welke uitdagingen daarbij komen kijken. Volgens haar begint succesvolle AI-adoptie niet bij de keuze voor een tool, maar bij een fundamentele vraag: wat willen we als organisatie bereiken?
AI is geen experiment meer
Een paar jaar geleden vroegen veel organisaties zich nog af óf zij iets met AI moesten doen. Die discussie is volgens Sylvia inmiddels achterhaald. Net zoals organisaties ooit leerden werken met internet en e-mail, wordt AI onderdeel van het dagelijkse werk.
Dat beeld sluit aan bij het onderzoek van InnerVoice. Medewerkers gebruiken AI inmiddels steeds vaker in hun werk. De uitdaging verschuift daardoor van de technologie zelf naar de manier waarop organisaties medewerkers ondersteunen bij het gebruik ervan.
“Organisaties moeten niet beginnen met AI, maar met het werk.”
Sylvia Beintema (projectmanager AI en Innovatie)
Toch starten veel organisaties nog vanuit de techniek. Er wordt een nieuwe tool geïntroduceerd, medewerkers krijgen een training en vervolgens wordt verwacht dat het gebruik vanzelf ontstaat. Volgens Sylvia moet het precies andersom. Organisaties moeten niet beginnen met AI, maar met het werk. Waar lopen medewerkers tegenaan? Welke processen kosten veel tijd? Welke werkzaamheden zijn repetitief of administratief belastend? Pas daarna komt de vraag of AI een passende oplossing kan zijn.
Waarom AI meer is dan een IT-vraagstuk
Het gesprek met Sylvia onderstreept dat AI veel breder is dan een IT-vraagstuk. Natuurlijk spelen privacy, security en technische keuzes een belangrijke rol, maar de grootste impact ontstaat bij mensen, processen en organisatieontwikkeling. Daar ligt een belangrijke opdracht voor HR.
AI verandert functies, vaardigheden, leiderschap en ontwikkeling. Daarmee verandert ook welke competenties organisaties in de toekomst nodig hebben. “Je moet zowel naar de harde als naar de zachte kant kijken,” legt zij uit. “Welke functies veranderen? Welke nieuwe vaardigheden zijn nodig? Maar ook: wat doet deze ontwikkeling met medewerkers?”
Juist dat laatste verdient aandacht. Uit het onderzoek blijkt dat ruim een kwart van de medewerkers zich zorgen maakt over de toekomst van de eigen functie. Daarnaast vraagt twee op de vijf medewerkers zich af of zij niet te afhankelijk worden van technologie.
Dat zijn geen signalen om AI af te remmen, maar juist om het gesprek aan te gaan. Niet iedere medewerker loopt even hard en dat hoeft ook niet. Juist de combinatie van pioniers en kritische denkers helpt organisaties betere keuzes te maken.
De kracht van duidelijke kaders
Een van de eerste stappen die Sylvia zette, was opvallend eenvoudig. Geen uitgebreid AI-handboek, maar een beperkt aantal duidelijke spelregels:
- Experimenteer, leer en deel ervaringen.
- Deel geen privacygevoelige of bedrijfsvertrouwelijke informatie.
- Gebruik AI bewust en kritisch.
- Zie AI als assistent; de mens houdt de regie.
Die eenvoudige spelregels gaven medewerkers de ruimte om te experimenteren, terwijl tegelijkertijd duidelijk was wat wel en niet gewenst was.
De behoefte aan duidelijke kaders komt ook terug in het onderzoek van InnerVoice. Slechts een op de drie medewerkers ervaart dat de organisatie duidelijke richtlijnen biedt voor het gebruik van AI. Voor Sylvia bevestigt dat wat zij in de praktijk heeft ervaren: medewerkers willen best experimenteren met AI, maar hebben daarbij behoefte aan duidelijke spelregels.
Wat organisaties vaak onderschatten
Volgens Sylvia onderschatten organisaties vaak dat AI in het begin juist tijd kost. Medewerkers moeten ontdekken wat werkt en wanneer menselijk oordeel noodzakelijk blijft. Dit vraagt om een lerende cultuur waarin experimenteren mag. Nieuwsgierigheid, aanpassingsvermogen en het vermogen om met verandering om te gaan worden steeds belangrijker.
Tegelijkertijd moeten organisaties voorkomen dat AI uitsluitend een project van een kleine groep enthousiastelingen blijft. Ook communicatie wordt vaak onderschat. Nieuwe toepassingen slagen alleen wanneer medewerkers gedurende het hele proces worden meegenomen. “Projectgroepen kunnen enthousiast werken aan nieuwe toepassingen, maar wanneer de rest van de organisatie onvoldoende wordt meegenomen, ontstaat afstand en weerstand. Je moet mensen onderweg meenemen. Niet pas als iets klaar is.”
AI vraagt om ander leiderschap
Volgens Sylvia wordt het steeds belangrijker dat leidinggevenden ruimte creëren voor experimenten, vragen serieus nemen en medewerkers ondersteunen bij veranderingen. Niet door alle antwoorden te hebben, maar door veiligheid te bieden.
Ook voor HR ligt hier een belangrijke taak. Niet alleen door trainingen te organiseren, maar ook door leidinggevenden te helpen bij het begeleiden van teams in een periode van voortdurende verandering.
Daarmee verschuift de rol van HR steeds meer van opleidingsaanbieder naar strategische partner in organisatieontwikkeling.
“Je moet mensen onderweg meenemen. Niet pas als iets klaar is.”
Sylvia Beintema (projectmanager AI en Innovatie)
Waar het uiteindelijk allemaal om draait
Wanneer gevraagd wordt naar de belangrijkste succesfactor, hoeft Sylvia niet lang na te denken. “Organisaties die succesvol met AI aan de slag gaan, beginnen niet bij de technologie maar bij de mensen. Zij formuleren een duidelijke ambitie, betrekken medewerkers actief, geven ruimte om te leren en bieden heldere kader.”
Voor HR betekent dit een centrale rol in een van de grootste veranderingen van deze tijd. Niet als eigenaar van de technologie, maar als gids in de verandering. Want uiteindelijk bepaalt niet de kwaliteit van de AI-tool het succes, maar de manier waarop mensen ermee leren werken.
